Over het schrijven van een blog

24 Mrt

AfbeeldingWaarom begin je geen blog, vraag ik wel eens aan onderzoekers als ze mij een interessant verhaal uit hun onderzoek vertellen. Meestal is de reactie “daar heb ik geen tijd voor” of “het is toch geen nieuws” of “daar schrijf ik te langzaam voor”. Ik denk dat deze reactie terug te voeren is tot een van de grote misverstanden over blogs: dat ze hard nieuws moeten bevatten en dat je snel en vaak moet publiceren. Ik probeer dan uit te leggen dat ze op een andere manier naar blogs moeten kijken. Drie voorbeelden uit de wereld die ik ken om te illustreren wat ik bedoel.

Schrijven over Mars voor scholieren
In de tweede helft van de jaren ’90 zette de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA voor het eerst een rijdende robot op de planeet Mars. In die jaren was NASA heel actief met het K12-project, voor kinderen uit wat bij ons de bovenbouw van de basisschool en het begin van het voortgezet onderwijs is. Technici van het NASA-laboratorium in Pasadena dat de missie van die robot uitvoerde, schreven in een wekelijkse e-mailnieuwsbrief over hun dagelijkse werk in het project. Eén van de onderwerpen was hoe je een rijdende robot bestuurt op Mars. Die planeet is minimaal 20 radiominuten van ons verwijderd. Een opdracht naar de robot is dus 20 minuten onderweg en pas op z’n snelst weer 20 minuten later weet je of de robot je opdracht ontvangen, begrepen en uitgevoerd heeft. Dat werkt dus niet als je zo’n robot echt wil laten rondrijden. Wat de technici deden was op basis van informatie van de robot werkplannen voor een hele dag vooruit maken en die elke ochtend (in Pasadena) naar de robot uploaden. Daarnaast ontwikkelden ze software waarmee de robot een aantal beslissingen zelf kon nemen. De robot dus intelligent maken. Dat was in die tijd echt pionieren. Hard nieuws leverde dat zelf niet op, al is het wel de basis voor wat er aan ontdekkingen uit zo’n project komt. Het maakte de doelgroep geweldig mooi duidelijk hoe je van afstand een planeet verkent.

Water op Mars, hoe zeker weten we dat?
Op 6 februari van dit jaar publiceerde de Europese ruimtevaartorganisatie ESA een bericht op zijn website, met als kop “ESA’s Mars Express radar gives strong evidence for former Mars ocean”. Water vinden op andere planeten is een centraal thema in het moderne planeetonderzoek. Vaak zijn persberichten opvallend zeker van toon. Maar hoe zeker is dat allemaal? Emily Lakdawalla (@elakdawalla), vroeger planeetonderzoeker en nu blogger voor de Amerikaanse Planetary Society, besteedde er de volgende dag aandacht aan: http://planetary.org/blog/article/00003365/. Als onderzoeker was ze betrokken geweest bij de ontwikkeling van de instrumenten waarmee het onderzoek van de ESA was uitgevoerd en kende ze er ook alle beperkingen van. Ze haalde er de achterliggende publicatie in de Geophysical Research Letters bij en schreef een boeiend relativerend relaas over de betekenis van het onderzoek. Als journalist zou ik gesmuld hebben van zo’n deskundig commentaar.

Het ideaalbeeld van experimenteel onderzoek versus de realiteit
Mijn derde voorbeeld komt uit de natuurkunde. Op 8 februari van dit jaar hadden we in ons science café in Deventer een avond over metalen. Hoofdspreker was Jilt Sietsma van de Technische Universiteit Delft. Hij vertelde hoe de samenstelling en structuur van metalen en legeringen op microschaal (atomair en moleculair niveau) de eigenschappen op macroschaal bepalen en hoe ingewikkeld recyclen van metalen (inclusief legeringen) dus is. Net zoals je een mooie groentesoep van tal van ingrediënten maakt en daarna ingrediënten nooit meer als zodanig terug kunt winnen uit de soep, zo vallen legeringen nooit meer terug te recyclen naar het oorspronkelijke materiaal. Voor veel bezoekers een eye-opener. Om de ongrijpbare wereld van atomen wat te visualiseren had ik Joost Frenken van de Universiteit Leiden ook voor die avond uitgenodigd. Frenken is specialist op het terrein van scanning tunneling microscopie (http://nl.wikipedia.org/wiki/Scanning_tunneling_microscopy) en ik weet dat hij voor onder andere projecten met scholen in de regio Leiden een paar mobiele scanning tunneling microscopen (STM’s) gebouwd heeft. Wat hij ook probeerde, het lukte hem op die avond niet een beeld te produceren. Daar waren diverse redenen voor te bedenken, zo bleek in de discussie met de bezoekers. Het meest verrassende was dat de tip van de naald die het hart van de STM vormt, zelden in dat ene atoom uitloopt dat in alle standaardverhalen altijd wordt opgevoerd. De tip is helemaal niet stabiel. Slechts af en toe bestaat hij uit één atoom (wat het gewenste ruisloze beeld oplevert). Meestal bestaat hij uit twee, drie, zelfs vier atomen – en dat produceert veel ruis. Zelfs in de commerciële STM’s die op de markt zijn is dit het geval. In jaren van persberichten schrijven over het baanbrekende onderzoek in de groep van Frenken had ik dit nooit gehoord.

Afbeelding

Waarom doet die STM het nou niet?

Het geheim van Bill Bryson
Wat deze voorbeelden gemeen hebben is dat ze vertellen wat je in wetenschappelijke publicaties weinig en in populaire verhalen zelden hoort. Deze verwaarloosde kant van het verhaal vertelt hoe onderzoek verloopt, wat onzekerheden zijn, waar praktische problemen liggen, wat mislukt, niet werkt en dus hoe experimentele wetenschap echt gaat. Dit helpt mee inzicht bieden in de vraag hoe we de dingen weten die we weten. Dat was ook het geheim van het succes van Bill Bryson’s “A short history of nearly everything. En het is wat @DeJongeAkademie wil bevorderen: laten zien hoe wetenschap werkt.

Als jullie, zeg ik dan tegen onderzoekers, alleen al eens dit soort verhalen zouden vertellen. Het is inderdaad geen nieuws, maar dat hoeft ook niet. Je hoeft deze verhalen ook niet vaak te schrijven; je kunt er dus hopelijk af en toe tijd voor maken. En schrijven leer je alleen door het te doen. Als jullie er een mooie blog over schrijven, dan twitter ik er wel over.

23 maart 2012
Huub Eggen

2 Reacties to “Over het schrijven van een blog”

  1. Maarten Corten 26 maart 2012 bij 09:03 #

    Durf ik reclame maken voor een eigen (zij het minder recente) blogpost die hetzelfde topic bespeelt binnen de humane wetenschappen? Ja, ik durf: http://maartenisbenieuwd.wordpress.com/2011/09/11/wanneer-proffen-bloggen/

    Als ik hem zo nalees, heb ik het wel niet zozeer over wat De Jonge Akademie wilt doen: nl. de aard van wetenschap an sich meer in de kijker zetten, nochtans een uitdagende doelstelling die het nastreven waard is. Al lijkt mij de grootste uitdaging te bestaan in de attitudeverandering die eerst binnen academische kringen moet plaatsvinden. Publiceren is nog steeds alleenheerser en valorisatie voor blogs, tweets en likes, vooralsnog beschouwd als frivoliteiten, lijkt me nog niet voor morgen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: